Wednesday, November 7, 2018

ادب، سياست ۽ رياضيءَ سان شوق پيدا ڪرڻ لاءِ ست ٽوٽڪا


ادب، سياست ۽ رياضيءَ سان شوق پيدا ڪرڻ لاءِ ست ٽوٽڪا
پروفيسر ڊاڪٽر نور مصطفيٰ شيخ
ٽوٽڪو نمبر ۱:
وڪيل جي غلطيءَ سان سندس اصيل زمين کان ۵ فوٽ مٿي ٽنگبو، ڊاڪٽر جي غلطيءَ سان سندس مريض زمين ۾ ۵ فوٽ هيٺ پوربو، اديب جي غلطيءَ سان زحمت کي رحمت، نامزد کي نامرد ۽ فرض کي قرض پڙهبو، رياضي دان جي غلطي سان صحيح جواب کي غلط ۽ غلط جواب کي درست ڪرڻ سبب پوزيشن، گريڊ ۽ داخلا نااهلن کي ملندي پر سياستدان جي غلطيءَ سان تخت بدلي تختو ۽ ريل بدلي جيل ملندي.

ڦَٽڦَٽي - حيات علي شاهه بخاري


ڦَٽڦَٽي
حيات علي شاهه بخاري
هڪڙي ڳالهه واضح ڪريان ته ”ڦَٽڦَٽي“ ڪنهن ويمپ يعني عورت ولين يا بادشاهن جي ڏوئي گيري مطلب ته چمچه گيري ڪندڙ ڪنهن اهڙي عورت جو نالو ناهي، جيڪا ڦٽل ڪم ٺاهيندي آهي ۽ وري کيس خرچي پاڻي نه ڪرائجي ته ٺهيل ڪم ڦٽائي ٻن دلين جي وچ ۾ ويڇا وجهي ڇڏيندي آهي. ڦٽڦٽي موٽرسائيڪل جو نالو آهي، جنهن کي هاڻي جديد دور ۾ بائيڪ چوندا آهن، دوست حميد جنهن ”بائيڪ“ جهڙي سواري تي سوار ٿي هلندو آهي، اُها اصل ۾ ڦٽڦٽي آهي. هاڻي اوهان اِهو پُڇڻ جي ناڪام ڪوشش ڪندا ته ان سواري تي ”ڦٽڦٽي“ نالو ڪيئن پيو، ان لاءِ هٿ ٻڌي عرض ڪريان ٿو ته موٽرسائيڪل جي اوائلي شڪل صورت عجيب هُئي ۽ ان جي هلڻ سان ”ڦٽ، ڦٽ“ جهڙو وڏو آواز نڪرندو هو، جو ميلن تائين ٻُڌڻ ۾ ايندو هو، سو مون جهڙن اڻ پڙهيلن موٽرسائيڪل جي ان آواز جي مناسبت سان ان جو نالو ”ڦٽڦٽي“ رکي ڇڏيو.

Monday, June 18, 2018

رسا ڪشي - مٺل جسڪاڻي


رسا ڪشي
مٺل جسڪاڻي
”رسا ڪشي“ ھڪ قسم جي راند آھي. ھن راند ۾ ھڪ رسو هوندو آهي، ان جي ھڪ ڇيڙي ۾ ھڪ ٽولي ۽ ٻئي ڇيڙي ۾ ٻيءَ ٽولي، رسو جھلي بيھندي آھي. رسي جي وچ تي هڪ نشان ھوندو آھي. جيئن ئي ريفري سيٽي وڄائيندو آھي، ته ٻئي ٽوليون زور لڳائينديون آهن، ھر ٽولي ٻي ٽولي کي پاڻ ڏانھن ڇڪڻ جي ڪوشش ڪندي آھي.
تمام مزيدار راند آھي. روبرو ڏسڻ جو لطف ئي پنھنجو آھي. گھڻ ۾ اھا راند ٿيڻ جي صورت ۾، تماشائين مان ڪجھه ماڻھو، جنھن ٽولي جا ھمدرد ھوندا آھن، ان ٽولي کي کٽائڻ جا ھربا استعمال ڪندا آھن.

Thursday, August 3, 2017

مُنگھو - مٺل جسڪاڻي - گل بھار باغائي

مُنگھو
سٽون: مٺل جسڪاڻي
تصوير: گل بھار باغائي
مُنگھو (واحد) مُنگھا (جمع) جابلو ميوو آھي. جيئن کنڀي برسات کان پوءِ ٿئي، ھيءُ به ائين برسات کان پوءِ ٿئي. فرق اھو آھي جو کنڀي، زمين مان سڌي نڪري ٿي، پر ھيءُ ھڪ ننڍي قد جي ٻوٽي ۾ ٿئي ٿو. ٻوٽو پنن وارو ٿئي ٿو. منگھو، پنن ۾ اندر ائين لڪل ھوندو آھي، جو پري کان ھن جي ھجڻ جي يا نه ھجڻ جي خبر به نه پوندي آھي.
ميوي جي ٻاھران، ڪنڊن وانگر چُنھبياريون سُيون نظر ته اينديون آھن، پر ميوو کائڻ مھل محسوس نه ٿينديون آھن.

Sunday, June 11, 2017

ڪاڇي جو واڻ - ممتاز علي جمالي

ڪاڇي جو واڻ
ممتاز علي جمالي
جوهي کان وٺي واهي تائين، واهي کان وٺي ٽندو رحيم خان. ٽنڊو رحيم خان کان وٺي ڇني، شاه حسڻ، منڇر ۽ جوهي تائين. انهيءَ وچ واري علائقي کي ڪاڇو چيو ويندو آهي. اهو علائقو تقريبن غربت جي لڪير کان هيٺ زندگي بسر ڪري رهيو آهي. انھيءَ ڪري ڪاڇي جا ماڻهو نـه غريب آهن بلڪ ساده سٻاجهڙا ۽ محنت ڪش بـه آهن. ڪاڇي جي ٻين شين جيان واڻ بـه پوري سنڌ توڙي ملڪ ۾ مشهور آهي.

Thursday, January 5, 2017

سنڌ ۾ مِينهنَ جو سُواگت ۽ دراوڙي سڀيتا جون دريافت ٿيل ڪجهه ڪڙيون - سنگرام


سنڌ ۾ مِينهنَ جو سُواگت ۽ دراوڙي سڀيتا جون دريافت ٿيل ڪجهه ڪڙيون

سنگرام

تازو ئي ”خط: ٻن اديبن جا“ نالي ڪتاب پڙهيم، جيڪو بيحد پسند آيو. ڪتاب ۾ سائين محمد ابراهيم جويي ۽ عبدالقادر جوڻيجي صاحب جا هڪٻئي ڏانهن لکيل خط بيحد معياري ۽ علمي ۽ ادبي لحاظ کان، هڪ بي مثال ادبي خزانو آهن. اُن ڪتاب ۾ شامل ڪيل هڪ خط ۾ سائين جويو صاحب جوڻيجي صاحب کي لکي ٿو:

”.... مِينهن کي آڻڻ لاءِ هندو توڻي مسلمان اتي ٿر ۾ ڪهڙا سنؤڻ ساٺ ۽ پوڄا پاٺ ڪن ٿا. ناچ ڪَن ٿا، گيت ڳائين ٿا ۽ ٻيا ڪهڙا جتن ٿا ڪن؟ هڪڙي اِها ڳالهه، ۽ ٻِي ڳالهه ته مِينهن پون ٿا، تڏهن هُو ڪهڙيون خوشيون ۽ ڪهڙا گيت ڳائين ٿا، سنؤڻ ساٺ ۽ پوڄا پاٺ ڪن ٿا....“

Sunday, September 11, 2016

پاٻوڙا پوشاڪ - انجنيئر عبدالوھاب سھتو

پاٻوڙا پوشاڪ
انجنيئر عبدالوھاب سھتو
شاھ لطيف جو ھڪ مشھور بيت آھي؛
گند جنين جي گوڏ ۾، پاٻوڙا پوشاڪ،
اڄ انھن جي اوطاق، راءِ ريجھي آيو.
پاٻوڙا پوشاڪ منجھان مراد ڇا آھي؟
ڪن ماڻھن ڇا، اڪثريت جو رايو آھي ته ان منجھان مراد پٻڻ جا پن پٽي، اگھڙ ڍڪڻ آھي.
جڏھن ته ان مان مراد، راقم جي نظر ۾، ھيٺينءَ طرح آھي.
پاٻوڙا مان مراد؛ پا-ٻوڙا يا پا-ٻوڙو آھي. جنھن ۾ پا جو مطلب پاءُ يا پير آھي. جيئن پا-پوش نگر، منجھان مراد پيرن ڍڪائڻ وارن جو ڳوٺ آھي يعني موچين جي بستي.
اھڙيءَ طرح وري، ٻوڙو؛ مان مراد ٻڙو يا ٻڏل آھي.
ھاڻي پاٻوڙا مان مراد ٿي اھي ماڻھو، جن جي پوشاڪ پيرن وٽ ٻڏل ھجي.
اڪثر ڏٺو ويو آھي ته پيرن وٽ پوشاڪ، ھيٺ ڄاڻايل ڪسب ڪرڻ وارن ماڻھن جي، ٻڏل ھوندي آھي؟
1.      سارين ۾ رونبو ڪندڙ؛ ھاري ناري.
2.      پاڻيءَ اندر بيھي ٿاڦي تي ڪپڙو سٽيندڙ؛ ڌوٻي يا کٽي.
3.      پاڻيءَ اندر بيھي ڏڦي سان مڇي ماريندڙ؛ ماڇي يا مھاڻا.
4.      جاين کي گاري سان اوساري ڪندڙ يا ليپي واسطي بھ جو گارو ڪندڙ؛ اوستا يا مزدور. وغيرھ
اھي ڏيھاڙي آڻين ۽ چاڙھين وارا غريب مارو ماڻھو آھن. جن واسطي ڀٽائيءَ ھڪڙو ئي محاورو استعمال ڪيو آھي.
باقي رھي ڳالھ پٻڻ جا پن پٽي پوشاڪ ڪرڻ جي، سا ته نه اڄ ۽ نه وري شاھ ڀٽائيءَ جي دور ۾ ئي ڪير پائيندو ھيو. تنھنڪري اھو تصور ئي اجايو ٿو نظر اچي.