چيڪلو - نواز ڪنڀر

چيڪلو
سردي کان وڌيڪ متاثر ٿيندڙ پکي

نواز ڪنڀر

هونئن ته پکين جا ڪيترا ئي قسم هر سال، هتي ايندا ۽ ويندا آهن پر منجھن سڀ کان اول ايندڙ پکي آهي چِيڪلو. جيڪو ڀوري وڏي پڇ واري بگڙي پکيءَ کان ٿورو اڳ ايندو آهي. سڀ کان پهرين اچڻ ڪري، هيءُ ئي سڀ کان پهرين، شڪارين پاران ناحق ڏنل موت جي منهن ۾ به وڃي ٿو. چيڪلي جو اچڻ، جهڙوڪر مٿي برف ۽  ٿڌ پوڻ ۽ موسم پکين جي رهڻ کان چڙهي وڃڻ جي نشاني هوندي آهي. ان مان صاف ظاهر آهي ته کانئس سردي برداشت نٿي ٿئي ۽ ٿڌ پوندي ئي اتان نڪري اچي ٿو. ڪي پکي، بک سبب به اتان نڪري ايندا آهن پر جيڪڏهن هيءُ بک جي ڪري ويندو هجي ها ته هتي جي پاڻي گرم ٿيڻ جو انتظار نه ڪري ها. جيئن ته ننڍن پاڻين ۾ رهي ٿو ۽ اهي جلدي ڄمي پون ٿا، ان ڪري واضح آهي ته هيءُ سردي برداشت نٿو ڪري سگهي.

ڪال ڪڻڇي - نواز ڪنڀر

ڪال ڪڻڇي

(باهه وقت پهرين پهچندڙ ۽ اسر ويل اٿاريندڙ پکي)

نواز ڪنڀر

قدرت انسانن وانگر پکي به ڪيترن ئي منهن مهانڊن ۽ مزاجن جا خلقيا آهن. جيئن ڪي انسان سک جا ساٿي هوندا آهن ته ڪي مهل جا ڪسا هوندا آهن. ڪي بهادر، ڪي چالاڪ، ڪي ڏاها، ڪي اڀرا، ڪي سڀرا، ڪي دانشور ته ڪي وري اٽي تي چٽي! پکي به ائين ئي هوندا آهن. ڪي نظر ايندا ته اکيون ٺري پونديون. ڪي ٻوليندا ته مزو اچي ويندو ۽ ڪي ظاهر ٿيندا ته ماڳهين نحوست پئي سامهون نظر ايندي. اهڙين ئي خاصيتن مان ڪجهه خاصيتون رکندڙ، عام جام نظر ايندڙ ۽ اڪثر حالتن ۾ نظر انداز ٿيندڙ، ڪاري رنگ جو ڪوئل کان معمولي ننڍو، پڇ  Vوانگر نرالو، ننڍي چهنب وارو ڪڏهن به هيٺ زمين تي نه ويهندڙ پکي ڪال ڪڻڇي به هڪ آهي.ڪال ڪڻڇي کي پکين وارا پوسٽر ٺاهيندڙ، وائلڊ لائيف وارا خبر ناهي ڇو ڪانڪڻڇي به لکندا آهن ته ڪارپٽ به. شايد سنڌي مان انگريزي ۽ پوءِ وري انگريزي مان سنڌي لکڻ ڪري ڪانڪڻڇي لکجي ويل ٿو ڏسجي. پر ڪال ڪڻڇي جو اهو عجيب نالو هن تي ڇو ۽ ڪيئن پيو؟ ڪاري هجڻ ڪري ڪار يا ڪال ته سمجهه ۾ اچي ٿو باقي ڪڻڇي ڇا ۽ ڇو آهي؟ اهو هڪ سوال آهي، سڀني ساڃهه وند پڙهندڙن لاءِ. عام خلق ان کي ڪال ڪڻڇي يا رڳو ڪڻڇي ڪري به سڏيندي آهي. هن کي اردو ۾ سياهه کوتوال ڪوا ۽ انگريزي ۾Black Drango سڏين. هن جو بائيولوجيڪل نالوDururus adsnismiulis  آهي. ان نالي سان نيٽ تي وڃي هن جي نسل ۽ خاندان جي باري ۾ ٻي دنيا ۾ گڏ ڪيل معلومات حاصل ڪري سگهجي ٿي. پر سنڌ ۾ هن جي باري ۾ ڇا مشهور آهي؟ اچو ته مياڻ جي چاچي جمعي ملاح، منظور ملاح، باکوڙي موري جي ڪيهر بڙڌي، لعل بخش عرف لالو لغاري، اربيلو بڙڌي،  نسيم بلوچ، رئيس علي نواز بڙڌي، خليل لغاري، عمرڪوٽ جي علي بخش رند کان پڇون ۽ ٻڌون ٿا.

ٻير - نواز ڪنڀر

ٻير
موسمن جي نزاڪت کي پرکڻ جي علامت بڻيل ميوو

نواز ڪنڀر

مائي ڀاڳي ۽ مراد فقير جي ڳايل مارواڙي لوڪ گيت “اي چرمي رو بلال سان پيار” ۾ “ندي ڪناري ٻورڙي ري، اي ٻورڙڪي را رتا مٺا ٻور” کان وٺي سنڌي لوڪ گيت “منهنجو جنڊالڙو ڏي ته کيڏڻ وڃان” ۾ “جا وڃان بازار ۾ لڌم ڳاڙهو ٻير، ٻير ته کاڌم پيٽ ۾ ان جو شاهد ڪير” تائين ٻيرن جو ذڪر هر هنڌ ملي ٿو. ويندي قرآن شريف ۾ به جن ميون جو ذڪر ٿيل آهي، انهن ۾  ٻير به هڪ آهي. ٻير لوڪ گيتن جي شاعرن وٽ ڀلي کڻي ڪهڙين ئي معنائن ۾ استعمال ٿيندو هجي پر لوڪ ڏاهپ جي ماهرن وٽ ٻير، مندون ماپڻ ۽ جانچڻ جي معنى ۾ استعمال ٿيندو آهي.

سنڌوءَ سڪڻ کانپوءِ - نواز ڪنڀر

سنڌوءَ سڪڻ کانپوءِ 
آيل ماحولياتي بگاڙ ۽ معاشي تباهي

نواز ڪنڀر

تازو بي بي سي جي ڪيل هڪ سروي مطابق، ۱۳ اهم مسئلن جي لسٽ ۾ ۳۳ سيڪڙو پاڪستاني عوام ماحوليات کي اهم مسئلو سمجهي ٿي ۽ اڪثريت لاءِ سڀ کان اهم مسئلو دهشتگردي آهي. جڏهن ته پاڪستان ۽ هندوستان کي ڇڏي باقي دنيا جا ۷۱ سيڪڙو ماڻهو غربت ۽ ۶۴ سيڪڙو ماڻهو ماحول ۽ آلودگي کي سنجيده مسئلو قرار ڏين ٿا. پاڪستان جي ۳۳ سيڪڙو ماڻهن جو ماحول ڏانهن مثبت رويو به ان وقت پيدا ٿيو آهي، جڏهن سڄي دنيا گلوبل ڳوٺ ٿي وئي آهي. پاڪستان ۾ گذريل سڄو سال، ماحولياتي سال قرار ڏنو ويو هو، پر اڃا تائين ماڻهو ماحول کي اها  گهربل اهميت نه پيا ڏين، جنهن جو ماحول گهرجائو آهي. عوام جي اڪثريت کي نه ته ايڪو سسٽم سان دلچسپي آهي، نه انهن جي دل ۾ اوزون ليئر ۾ سوراخ ٿيڻ تي سور جاڳي ٿو. هو انهن سڀني ڳالهين کان بي خبر يا ته بک ۽ بيروزگاريءَ کي اهم سمجهن ٿا يا پوءِ دهشتگردي کي. اٻوجهه عوام اهو نٿو سمجهي ته بک ۽ بيروزگاريءَ جو آخر ڪارڻ ڪهڙو آهي؟